Sırasına ,Rütbesine Bakmadan Yanına Düşenleri, Yanlarına Düştüklerini Yazan Yazar -Fakir Baykurt / Kamber Değirmenci

Toprak damlı kerpiç evde, altı kardeşin yoksullukla boğuşarak sürdürdükleri yaşam, baba da ölünce tam bir çıkmaza dönüşür. Bütün yük Elif ananın omuzunda kalır.1929 yılında  doğan F. Baykurt,1932 yılında dayısının sözde okutmak için “Bir baltaya sap yapmak için”  F. Baykurt’ u  kendi köyüne götürür. Okuyacak çocuk o günden işçi çocuğa dönüştürülür. Dayısı dokumacılık yaptığı için Baykurt’a bolca “mısır” sardırır. Kereste kaçakçılığı, sırıkçılık işlerinde uyku yüzü görmeden, dinlenemeden çalıştırılır. Bu işler sürerken  Menderes Irmağı kıyısında yapılan kanal çalışmasındaki mühendislere temiz içme suyu taşımayı da üslenir. Buldan dağlarında dört gaz tenekesiyle su taşır. Ardından savaş tamtamları duyulur. Köylerde erkekler askere alınır. Dayı da askere alınınca işlerin hepsi Fakir’ in omuzuna kalır. On bir yaşında işçi çocuk mühendislerin yaşamından etkilenir. Kanalda çalışan diğer işçiler suyu “Bulanık Menderes’ten” içerken, mühendisler  temiz su içer ve rahatlar.

Kendi köyündeyken okulu angarya olarak gören Baykurt, mühendislerin yaşamını görünce  etkilenip,  okumak gerektiğine karar verir. “Hem de mühendis olmak gerekir” der. Dayı askerde  Erzurum-Sarıkamış’a gidince, Baykurt da trene binerek kaçar, kendi köyüne döner. Köyün okuluna çeşitli zorlukları aşarak yeniden kaydolur. İlkokulu okurken köyün çobanlığını yapar. Okulda başarılı olunca “ okul başkanı” olur. Dolaplardaki kitaplar, dergiler eline geçer, hepsini okur.

Ya ilkokuldan sonra ne olacak? Gönen’de okuyan komşu çocuğu,  Baykurt’a hece ölçüsüyle şiir yazmayı gösterir. Başlar şiir yazmaya, günde iki-üç tane yazar. Muhtardan çektikleri, onbaşı korkuları yazdığı şiirlerin konusu olur. “Şiirle iğneliyor, öç alıyor.” Öğretmenin en başarılı öğrencisi, yardımcısı olunca, köye gelen devlet erkanına, arkadaşlarına onu över, şiir okumasını ister. Bir kez de köye kaymakam gelir. “Oku bakalım şiirlerinden birini” der. Okur, kaymakam beğenir. Sonra Gönen Köy Enstitüsü’ne kaydını yaptırır. Daha okul açılmadan enstitü öğrencilerinin  ders notlarını okur, birinci sınıfa hazır gider. Derslerinde çok başarılı olur. Enstitüde  “yapıcılık” bölümüne ayrılır. Tarla- bahçe işlerini (uygulama bahçesi) de yaparlar. Haftalık nöbet işleri yaparlar. Şiir yazdığı enstitüde de duyulur. Değerlendirme toplantılarında, cumartesi eğlence akşamlarında, şiir yazanlar tanıtılır. Açılan yarışmalara Baykurt  sekiz- on şiirle katılır. Türkçe öğretmeninin  gözdesi olur, kitaplık genel yöneticisi olur. “Körün istediği bir göz, Allah’ın verdiği iki göz” olur. Ders dışı zamanının hepsi artık kitaplıkta geçer. Büyük sınıflardan abiler toplanıp edebiyattan, Sabahattin Ali’den, Gorkiy’den, Gogol’den, İsrati’den ve “Cezaevindeki Ozandan”  konuşunca, o da tanımaya başlar. Gelen kimi konuklar “Yahya Kemal’den söz ederler. Büyükelçi olduğunu söylerler”, Baykurt “ Niçin  birini Büyükelçi yapmışlar, birini cezaevine tıkmışlar?” diye düşünür ,tepki duyar. Zamanla o dönemin “Gün”, “Söz”, “Gerçek” gibi yayınları eline geçer.

Çivril’li arkadaşı asker abisinin kitaplarından söz eder. F.Baykurt  arkadaşıyla trene atlar köye giderler. Nazım‘ın kitapları, dergiler görülünce sevinir. Alabildikleriyle okula dönerler. Özellikle Nazım şiirlerini “saklı, gizli ve özenli” kopya ederler. Kitapları geri iade ederler. Nazım’ı okuduktan sonra,  şiir dışında öyküler yazmaya başlar. Şiirle ilgili bulduğu her şeyi okumayı ihmal etmez. Burdur Halkevi kitaplığını da boş bırakmaz. Her gittiği yerdeki kitapçıları mutlaka ziyaret eder, saatlerce kitap, dergi karıştırır. Bulduğu harçlığından ne kalırsa onunla kitap alır.

Enstitü’ye  Hasan Ali Yücel ve Hakkı Tonguç geldiğinde Baykurt ikinci sınıftadır. Tonguç’un önünde şiir okur. Tonguç  şiirlerini ister. Ve gittiği yerlerde Baykurt’un şiirlerini okur. Bu şiirlerden bazıları Hasanoğlan “Köy Enstitüleri Dergisi”nde yayınlanır, ama isimsiz .Bu adsız yayınlanan şiirlere başkaları sahip çıkar. F.Baykurt  sonra şöyle düşünür “Ozanlıkta ün değil, ürün önemlidir. Onun için kimin adıyla çıkarsa çıksın” der.

Yıllar geçtikçe olgunlaşan Baykurt , artık bilinçli sanat dönemine  geçtiğini anlar. Birikmiş şiirleri, ün sağlar mıydı?  Arama –taramalarda gider o şiirler. Gönen’de okurken Yüksek Köy Enstitüsü’nü yeni bitiren öğretmenler gelir. Ellerinde kitap, ceplerinde kitap, otururlar okumak, kalkarlar okumak. Ağızlarında hep aynı sözler “Okumak kendini yetiştirmek, kültürünü geliştirmek”. Artık,  Baykurt  için de bunlar geçerlidir.

Burdur il gazetesine yazılar yollar . Ankara’da o dönem çıkan  “Seçilmiş Hikayeler Dergisi’ ne öyküler gönderir. Öneri ve eleştiriler Salim Şengil, İlhan Tarsus’tan alır. Artık Başaran’ nın, Külebi’nin, Talip Apaydın’nın, Kansu’nun, Cumalı’nın şiirlerini biliyor, okuyor, C.Külebi’yi kendine yakın buluyordu.

Fakir Baykurt’un şiirden sonra roman ve öykü türleri ile ilgili okumaları  için Köy Enstitüsü; “Sanatta kişiliğini bulmasında ,okuma yazmasında ve ilerlemesinde çok yardım ettiğini belirtir, bir şeyler yazmak  bir şeyler biriktirmeye bağlıdır. Biriktirme okuma-araştırmayla olur. Şiir yazmak için kültür gerekliydi. Kültürü de bu kitaplar verdi.” der.

F.Baykurt daha öğrenciyken yazdıklarından dolayı sorgulanır, ifadesi alınır. “Çıkardığım; “Yeni Köy” adlı gazetede yayınlanan şiirimden ötürü ta bakanlıktan müfettiş gelmişti soruşturma yapmaya başladı. İzne giderken  bavulumda  Max Beer’in  “Sosyalizmin ve Sosyal Mücadelelerin Tarihi” adlı yapıtı çıktı, hemen el koydular, onun da soruşturmasına müfettişler geldi” der.

F.Baykurt,  Köy Enstitüsü için  “ Daha ilk günlerde anladım ki bambaşka  bir okul burası. Yepyeni bir anlayış, yepyeni bir dünya açılıyordu önümde.  Yazıya çiziye bulaştığımız için özellikle benimki  eziyetli geçti. Ama zorbela bitirdim” der.

“Öğretmen olup aylığa bağlanınca kökenimden kopmayacağım. O tür okumuşların öykülerini biliyorum” der.

BAMBAŞKA BİR ÖĞRETMEN-ÇİÇEKLİ ÇİMENLİ KÖY YARATMA

F.Baykurt, Gönen’de o yıl mezun olan on sekiz öğrenciden biridir. Okuduğu okul “ bambaşka” bir okuldu. Her şeyden önce demokrasi eğitimi veriyordu uygulamaları ve eğitimiyle, seçme –seçilme hakkını kullandırıyordu. Nöbet uygulamalarıyla katılımcılık sağlıyordu. Her öğrenci mutlaka kitap okur ve bir öğretim yılı için ortalama yirmi dört kitap okunurdu. Toplantılar ( cumartesi toplantıları) demokrasi- liderlik (yöneticilik) öğrenme aracıydı.

Her şeyden önce Köy Enstitüleri’nin amacı “ Fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür “ nesiller yetiştirmekti. Aydınlanmanın  aynasından parlayan ülke idi istenen. Bilimin uygulamalı işi içinde, laboratuvarda öğretilmesi eğitimin ışıklı yoluydu. Ve ülke ekonomisine  de çok yük olmadan, kendi kendisini yaratan  ve üreten kurumlardı. Her şey  bambaşkaydı burada. Ortalık kum gibi öğrenci kaynıyordu. Hepsi boz giysiler içindeydi. Kimi bahçelerde, güllüklerde, kimi yapılarda çalışıyor, sınıflarda olduğu gibi, dışarıda ağaç altında ders görülüyordu. Müzik yapanlar vardı. Saçları kısa kesilmiş, arada kızlar. Bay bayan öğretmenler de öyle giyinmiş.  Kitaplık arı kovanı gibi işliyor. Elinde kitapla gelen, elinde kitapla gidiyor….Öğleden önceleri ders yapıyoruz. Öğleden sonra ikinci okul yapısını yapan ağabeylere yardım ettik. Taş, tuğla, harç verdik. Yalnız,  kitap bilgisi ezberleyene diploma yoktu. İnsanın elinden iş gelecek. Haftalık kırk dört  saat derslerin yarısı kültür dersi, diğer yarısı  okullarda okunan derslerin hepsi. Ayrıca eğitim bilim, toplum bilim dersleri var. Her ay yazılı- sözlü sınav var. Zamanın öteki yirmi iki saati işe ayrılmış; Tarım ve  teknik sanatlar. Sebze ekimi, çapma, sulama, meyvecilik, budama, hasat, arıcılık, hayvan bakımı vs.

Teknik sanatlar: Yapıcılık, marangozluk, demircilik. Her öğrenci birini seçiyor. Sanat ayırımı 2. Sınıfta olurdu. Yemekhane, yatakhane ve derslikleri o dönem kendileri inşa ederdi. Yapımı aksayan köy okullarını da Köy Enstitülüleri yapardı. Hizmetleri bir hafta sırayla her sınıftan öğrencilerin yer aldığı elli, altmış kişilik nöbet kümeleri yapardı. Haftalık değişim de cumartesi günleri olurdu. Bu günler okul toplantı günleriydi. Geçen hafta değerlendirilir, istekler dile getirilirdi. Toplantıları üst sınıftaki öğrenciler yönetirdi. Eleştiri ve önerileri herkes yapabilirdi.

Bernard Rusell’in  “Yeni dünyanın anahtarı eğitimdir. Barışa, özgürlüğe, mutluluğa ancak eğitim yoluyla varılabilineceğine” inandığı gibi Tonguç da Cumhuriyet’in, devrimlerin yaşamasının eğitimle olabileceğine inanıyordu. Enstitüler de   bu özellikleri kazandırmayı amaçlıyordu. Ve ülkede o dönem 1935 ‘e kadar  okur- yazarlık  %20  iken Köy Enstitülerinin varlığıyla  okur –yazarlık oranı  %70’lere çıkmıştı.

Köy Enstitüleri  ve öğrencileri köy karanlığına giden  ışıktı. Aydınlanma merkezlerindendi. Ulusal kültürü ve  sanatı canlandıran, öz değerleri yaygınlaştıran  Anadolu Rönesans’ı, Köy Enstitüsü mezunu öğretmenler gittikleri köyleri “ çiçekli – çimenli köyler”  haline getirince, ülkedeki bazı çevrelerin düzeni bozuldu. Ağalarla eşraf çevreleri “İstemezuk” çığlıkları atmaya başladı. Çünkü, köydeki çobanın oğlu veya kızı, ağanın çocuklarına   öğretmen olmuştu. Ağanın tarlası okul yeri, uygulama bahçesi olmuştu. ”Öğrencilerin kazandığı beceri ve alışkanlıklar bile gerici çevreleri ürkütür olmuştur. O dönem Köy Enstitüleri  öğrencilerine bisiklet, motosiklet, sandal, yelken, motorlu deniz aracı kullanmayı, yüzmeyi,ata binmeyi, dağa tırmanmayı , mandolin, flüt gibi müzik aletleri çalmayı öğretir, yetenekli öğrencilerin sanatçı olmalarına yol açardı.

Kısaca katılımcı, özgür, sorgulayan, tartışan ve üreten çağdaş bireyler yetiştirme hedefiyle Köy Enstitüleri Türk aydınlanmasında  öncü rol oynamıştır. Bu da demokrasi düşmanlarını korkutmuş, Köy Enstitülerini hedef haline getirmiştir. Daha öğrenciyken hedef olan F.Baykurt’da  bu saldırılardan payını alır. Uydurma  şikayetler sonucu  gün ortasında  evi basılır, aramalar- taramalar sonunda  öyküleri, şiirleri alınıp götürülür. Savcıya sorguya gider- gelir. Duruşmalara katılır. Bunların sonu da gelmez. “Bir  öğrenci, öğretmen ya da aydın olarak bu tür baskılardan arınmış bölümü yoktu  yaşamın. Baskının biçimi değişik olsa da özü aynı kalıyordu…

“Baskıların kaynağı  sömürüye karşı  halkın aydını, halkın öğretmeni oluşumuzdur, beylere ve beyliğe  karşı oluşumuzdur” der Fakir Baykurt.

FAKİR BAYKURT’UN “ÇİLLİ” KİTABI VE GAZİ EĞİTİMLİ YILLARI

F.Baykurt Gazi Eğitim sınavını kazanır ve yerleşince  ilk hikaye kitabı “ Çilli” de yayınlanır. Samim Kocagöz basım için yardım eder. Bu dönem Baykurt için “açılma” ,aydınlarla buluşma yıllarıdır. O yıllarda yazarlar kitap basımı için para vererek – bu gün de ünlü olmayan yazarlar için öyle- kitap bastırırken “Çilli” 3200 tane basılır ve Fakir Baykurt’a 150 TL para bile verilir. Kitap yayın dünyasında yankı yapar, dost ilgisi artar. En yakın ilgiyi de Yaşar Kemal gösterir. “Edebiyat Dünyası”  dergisi tanıtıma yardımcı olur. Yaşar Kemal’in  yardımları ve desteği için  Fakir Baykurt “ Yaşar Kemal kıl kadar kıskançlık duymadan,  en zorda kaldığım yıllarda  adeta moral hocası gibi ,hayran olduğum  cömert desteğini sürdürdü, sürdürür “der.

F.Baykurt  Konya’da Astsubay Orta Okulu’nda  Türkçe öğretmeni olarak çalışırken “Yılanların Öcü” romanı Cumhuriyet Gazetesi’nde yayımlanınca , ders verme yetkisi elinden alınır.1951 yılında evlenir: Sönmez, Işık ve Tonguç  isimli çocukları olur.

AÇILMAYIP- AÇILAN AMERİKA YOLLARI

F.Baykurt bir yabancı dil öğrenmek, genel kültürünü geliştirmek için yurtdışına gitmeyi düşünür. O zamanın Mili  Eğitim müsteşarı, bazı arkadaşlarıyla birlikte ABD burs sınavına girmelerini ister. Baykurt sınava girer, genel bilgi ve yetenek testinden geçer. “Amerika’daki Georgetown Üniversitesi’nin  Ankara’daki kurslarına  katılır. Sekiz ay sonra gitme sırası gelir, fakat Bakanlık karar değiştirir.”Sen gitmeyeceksin, yedeğini göndereceğiz!” “ Neden ?” diye sorar “ Valla…ık  …mık” Nedenini söylemezler, ancak Baykurt öğrenir .” O dosya, ta  Gönen’den beri kabarıp gelen polis dosyasıydı neden. “DP iktidarının bakanları yoluyla  hakkımda alınan kararlar.  Danıştay’a giderim, basın toplantısı yaparım!.. Derken birkaç ay içinde yolumu açtılar, gittim” der F.Baykurt.

“Bloomington’ daki  İndiana Üniversitesi’nde bir  yılım geçti. Oradaki  Audio-Visual Center ‘de yeni komünikasyon kuramları ,yetişkinler ve çocuklar için yazma, grafik sanatlar, fotoğrafçılık gibi kurslar aldım….Sonra Jamaika’yı, İngiltere’yi, Almanya’yı görerek yurda döndüm. Gidip gelenler Bakanlıkta görev alıyordu. Ben İlköğretim Müfettişliğine başladım. Ardından da doksan iki  arkadaşla birlikte  Türkiye Öğretmenler Sendikası, TÖS’ü kurduk.” der.

“YALVARMAYAN, AVUÇ AÇMAYAN ÖĞRETMENLERİN ÖRGÜTÜ TÖS VE DERS VEREN F. BAYKURT”

TÖS’ü kurduktan kısa süre sonra müfettişlikten uzaklaştırılır. Ardından bir daha bakanlık emrine alınır, sonra bir daha alınır. Ve bakanlık emrine alımlar  bitmez. Çünkü TÖS’ün ve onda örgütlü yetmiş beş bin öğretmenin mücadelesi de unutulmaz.

“TÖS 1961 Anayasası’nın  “memur”  niteliğindeki çalışanlara da sendika hakkı tanıması üzerine kurulan memur sendikalarından biridir. Kuruluşu, kendisinden önceki bir öğretmen örgütü olan  “Öğretmen Dernekleri Milli Federasyonu (TÖDMF) tarafından gerçekleştirilir. Fakir Baykurt da arkadaşları ve dostları  tarafından ikna edilerek TÖS’ün genel başkanlığına getirilir. TÖS yüzü aşkın eğitim işkolu sendikaları arasından en güçlüsü olur. İlk iki yılda  (1965-67) öğretmenlerin %35’ini, kapanış yılında (1971) da öğretmenlerin %65’ini örgütlenmiştir. Bu oran bu günde, bir iş kolunda sendikalı olma oranıdır ve Fakir Baykurt’un özel katkısı olmuştur. Altı yıl TÖS başkanlığı yapar ve memur sendikacılığının tarihine, 1969 yılında TÖS’ün dört günlük öğretmen boykotu  hem iktidarı hem muhalefeti korkutarak  geçer. Bu süreçte F.Baykurt “ Öğretmen yalvarmaz, avuç  açmaz, ders verir” der. Ve memur sendikacılığının unutulmaz dersleri arasına girer. Ancak, iktidar da egemenler de bu dersi unutmaz.

12 Mart 1971 askeri darbesi  TÖS’nü kapatır. Ve genel başkanı Fakir Baykurt’u da tutuklar. Bu duruma iktidar çevrelerinin ,boykotu yanlış değerlendirmeleri, baskı ve demagojik  çabaları özel etki yapar. O dönemin ünlü aydını ve hukukçularından Muammer Aksoy “50 yıl önce grev yapan öğretmenlere karşı nasıl tepki gösterildiğini karşılaştırılınca, o dönemden bile ne kadar geriye gidildiğini” belirtir. “ Türk tarihindeki  ilk öğretmen grevini, incelediğimizde  görürüz ki,1920 yılında, yani Kurtuluş Savaşı’nın en hareketli zamanında maaşlarını alamadıkları için görevini bırakan öğretmenlere karşı T.B.M.M. büyük anlayış göstermiştir” der. Ve o zamanın Mili Eğitim Bakanı’nı meclisi zamanında haberdar etmediğinden ötürü ağır surette eleştirerek bakana güvensizlik göstermiştir… Bakan bile “Öğretmenler haklıdır; Maarif gibi çok önemli bir hizmet gören  bu şahısların ,her türlü ihtiyaçları karşılanmalıdır” demeyi ihmal etmemiştir, diyerek TÖS yargılanmalarını eleştirir. Aynı dönemde Milliyet Gazetesi’nin başyazarı Abdi İpekçi TÖS boykotu için “….tarihi gelişimin mirası olduğu kadar , halka dönük bir devlet yönetimini  gerçekleştiremeyen, siyasal iktidarların  hatalarının da sonucudur. Siyasal  iktidarlar sorunun özüne eğilmedikçe  de bu tür direniş gösterileri  daha çok tekrar edecektir, sanırız ”der. Ve sonra da öyle olmuştur , öyle olacaktır.

ALMANYA “ ACI VATAN “ DÜŞLERİ VE FAKİR BAYKURT

Amerika’ya gidişi sonrası dönerken uğradığı Almanya’da göç ve göçmen işçilerin durumu ilgisini çekmişti. Ancak 12 Mart darbesi sonrası   Baykurt’un, darbecilerin işçilere, aydınlara düşmanlığı, saldırıları üzere olunması, kendisinin de hedef haline gelmesi, yıllarca ceza verilmek korkusuyla, ekmeğini de kazanmak için Almanya’ya gider. Ancak gittikten yıllarca sonra “Alman dilinde on kitabım var, ama para getirmiyor” der. Almanya   göçmen işçiler için de  Baykurt  için de “Acı Vatan”dır. “ “Aslında, olanaklar olsa  üç yıldan fazla kalmazdım buralarda” der. Ancak politik bir sürgündür  ve  Duisburg kentinde 1979 yılına kadar  çalışmalarını sürdürür.

DUİSBURG ÜÇLEMESİ

Baykurt önceden dikkatini çeken “ Dış göç” olayına çalışmalarında  özel yer verir. “Kadınlar, erkekler geliyor buraya. Bütün dünyalarını geride bırakıyorlar.” Bu durumu yazmak ister.. Bu süreçte çalışmalarını “ Bir üçlemenin son romanı üzerinde çalışıyorum. Üçlünün ilk kitabı   “Yüksek Fırınlar’ la  Koca Ren,…üçlünün son romanı “ Gömüt “ adlı öyküden  yola çıkıyorum….Öykülerim de var. Yayımlanmamış üç  yüzü aşkın öykü, üç bölüme ayırdım öykülerimi. “Özüm Çocuktur” başlığı altında topladığım elli beş öykü var. Bu öykülerde çocukluk yaşamımla ilgili izlenimler yer alıyor. Öykülerimin ikinci bölümünde  “Köy Enstitüsü Yılları- Kırağılı Yıllar” adıyla hazırlıyorum. Üçüncü bölümse  “Öğretmenlik Yılları”,  bunlar hep öz yaşam öyküleri.”

Kendisi işçi değilken onları savunur, hikaye ve romanlarında onları anlatır. “ Kendim işçi olmadığım, hatta sınıfsal yönden küçük burjuva sayıldığım halde, kafaca işçilerin yanındayım, onların koldaşıyım.” Ve ölünceye kadar  da işçi basınında, Evrensel Gazetesi’nde haftalık yazılar yazdı. Almanya ‘dayken  Abidin Dino’dan  beş resim ister. O da elli tane çizip göndererek  şiir kitabının basımında kullanır. “Bir Uzun Yol” dur,  şiir kitabının adı. Almanya’daki insanlarımızın uyum sorunları, sıkıntıları, yurt özlemleri, barış, emek gibi temalar yer alır. Şiir için “ İyi bir şiirin yazılabilmesi için yüzlerce kötü şiirin yazılması gerektiği söylenir. Şiir çabalarım iyi şiirler yazılmasına katkı olabilir en az.”der.

On yıllık Almanya sürecinde  (1979-89) “Yüksek Fırınlar, Koca Ren,Yarım Ekmek” Bir Duisburg üçlemesi oluşturur. “Barış Çöreği”, Gece Vardiyası, Duisburg Treni Türkiye’de basılır. Sabır Dağı’nı, yirmi iki öykülü “Akçaköy  Öyküleri” ’ni tam hazırlayamadım” der.

Fakir Baykurt,  Almanya’daki dergi faaliyetlerini ve sanatçı derneklerini destekler. Duisburg’da  “Dergi”, Frankfurt’da  “Yazın” dergilerine katkıda bulunur.  Essen’de kurulan  “Sander “ derneğini, Biefeld’de  Türk Yazarlar Grubunu  Baykurt yönetir. Ayrıca o dönem Server Tanilli’yle birlikte  “Türk Aydınlarıyla Dayanışma Girişimi”ni yönetirler. Köln’deki Türkiye Öğretmenler Derneği, Arkadaş Tiyatro gurubu, Arkadaş Dergisi’yle de iletişimdedir. Bu  dönem  Baykurt  Hollanda, Fransa, İtalya, Avusturya, İsveç, Danimarka’ya birkaç kez gider. İşçilere konuk olur. Sovyetler Birliği, Çin ve Avusturalya’ya da gider. Bu gezilerden sonra da  “Dünyanın Öteki Ucu” isimli gezi kitabını yayınlar. Alman Yazarlar birliği üyesidir. “ Barış Çöreği” isimli kitabı Almanya’da ödül alırken, Türkiye’de  “Barış Derneği” yargılanır, bu onu etkiler.

Fakir Baykurt 1996 yılında  Almanya’da emekli olur. Son yılları Duisburg’da geçer. Yazları Türkiye’ye gelir, yaz tatilini  Antalya’nın Nebiler Köyü’nde geçirir,

Kendi  köyündeki  evini de Elif Nine Halk Kütüphanesi adlı bir kültür evine dönüştürür. Burdur’da bir caddeye “ Fakir Baykurt Caddesi”  adı verilir. 29 Haziran 1999 Pazar günü,  mezun olduğu Gönen Köy Enstitüsü’nün  geleneksel “Fasulye Günü”ne katılır.

BİR ROMAN ÇÖZÜMLEMESİ VE FAKİR BAYKURT

Ahmet Oktay “Emperyalizm ,Roman ve Eleştiri”  kitabında  F.Baykurt ‘un  “Irazca’nın Dirliği’nde  Üç Mit: Devlet, Aile, Okul” başlığıyla çözümler.

“ ….İçeriden yaşamış bir anlatıcının bilgisiyle, aynı olayları yabancı olarak izledikten  ya da dinledikten sonra aktaran bir anlatıcının  bilgisi arasında , düzey farkı olması zorunludur. Bu fark hemen kestirilebileceği gibi , öykülemeyi koşullayacaktır öncelikle, değişik izlenceler üretmesine yol açacaktır…Romanın sonuna kadar korur bu ikili kimliği. Sanki bu sayede ,olayların hem anlatıcısı hem yönlendiricisi olma şansını aynı anda elinde tutmak ister gibidir….Gerçi hiçbir kez öyküye kişi olarak  katılmaz , öykünün şu ve ya bu düzeyinde yer almaz anlatıcı” der. Öykü olaylarının belirleyiciliğine değil ,söylemsel düzeye ait siyasal, aktörel ve kültürel ön varsayımın (devlet, aile, okul) belirleyiciliğine  uyduğu yine de gözden kaçmaz .

“Yaşamda olduğu gibi,  anlatı dünyasında da  hem rastlantıların hem zorunlulukların rolü  var. Aynı biçimde roman kişileri de toplumsal koşullarının ürünüdürler ve toplumsal  maddi koşulları bilinçlerini de belirler.” Irazca’nın Dirliğ’nin  anlatıcısı ise dış öyküsel konumuna rağmen  sık sık üst anlatıcının  (romancının) düşüncelerini, yargılarını, inançlarını yansıtıcı  bir görev  üstleniyor. Bu çözümlemeden hareketle  F.Baykurt’un yaşamı, Babası “ Veli Dayı” on dört yıl askerlik yaparken, cephelerde çarpışırken, Yemen’de, Balkanlar’da, seferberlikte  tutsak düşerken ,ağaların Veli Dayı’nın köydeki topraklarını gasp etmesi, ailenin yoksullukla boğuşması , babayı küçük yaşta(Veli Dayı yüklü kağnıdan düşerek kafasını  çarpar ve ölür) kaybeden Fakir Baykurt hangi bilinçte kalabilirdi? Yazınına, roman ve öykülerine bu yaşam koşulları yansımaz mı? Küçük yaşta köy çobanlığı, çocuk işçiliği, sırıkçılık yapmak zorunda kalan F.Baykurt ,Elif Ana’nın “ Olursanız el beğensin, ölürseniz yer beğensin” öğüdünü, tutumunu ,yarasını nasıl unutur? Eserlerine inançlarını, yaşamdan aldıklarını, sınavından geçtiklerini canlı biçimde  neden yansıtmasın ki?

Irazca’nın çözümlemesine dönersek .”Yazar sadece bir veya  birkaç özneyi değil  doğrudan doğruya  tüm anlatı  kişilerinin bilincine yerleşebilen, anlatıcıyı  kendisinin yetkilisi kılmıştır. Irazca’nın kaymakama   yöneltilmiş  konuşması da yeterince kanıtlar bu durumu. Hele insanlaşma  ve toplumsallaşma sorununu  öncelikle eğitim ve kültür sorunu olarak koyduğu gözden  kaçırılmadığı takdirde… Irazca yaşadığı gerçeğe  tepki verir elbet. Ama doğal olarak ya da başka türlü olamayacağı için bu tepki sınıf ilişkileri içinde yansır.” Ve Fakir Baykurt  bütün çabasıyla , yazınıyla  “Bu sınıf ilişkileri içerisindeki” yerini ,amacını  ve mücadelesini  açıklar, son nefesine kadar  korur ,ders verir.

Fakir Baykurt 6 Eylül 1999’da Essen Üniversitesi Kliniği’nde  pankreas kanseri nedeniyle yattığı hastanede 11 Ekim 1999 günü yaşama veda eder.14 Ekim 1999’da  İstanbul Zincirlikuyu  mezarlığında toprağa verilir. Yetmiş yıllık yaşamında, elli  yıllık edebiyat  serüveninde  ve yıllarca süren öğretmen örgütlenmesi  ve mücadelesinde  toplumda derin izler bırakır. Geriye bıraktıklarından da herkes kendinden bir parça görür.

BAŞLICA YAPITLARI

Çilli, Yılanların Öcü, Efendilik Savaşı, Irazca’nın Dirliği, Onuncu Köy, Karın Ağrısı, Amerikan Sargısı, Kaplumbağlar, Anadolu Garajı, Tırpan, Can Parası, Köygöçüren, Sınırdaki Ölü, Keklik, Kara Ahmet Destanı, Yayla, Kale Kale, Barış Çöreği, ,Yüksek Fırınlar, Koca Ren, Duisburg  Treni,

Yeni Kölelik Mi? , Benli Yazılar, Özüm Çocuktur, Köy Enstitülü Delikanlı

Fakir Baykurt çeşitli ödüller almıştır.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

1-Kendileri- Selim Esen- Türkiye Yazıları-sayı 12-1978

2-Kuruluşunun 70. Yılında Bir Toplumsal Değişim Projesi olarak KÖY ENSTİTÜLERİ SEMPOZYUMU

3-Emperyalizm , Roman  ve Eleştiri- Ahmet Oktay

4- Devrimci Öğretmenin Kıyımı ve Mücadelesi-Muammer Aksoy

Loading

Yazıyı nasıl buldunuz?

Oy için yıldıza tıkla!

Ortalama Oy / 5. Oy Sayısı

Oyu yok

We are sorry that this post was not useful for you!

Let us improve this post!

Tell us how we can improve this post?

Paylaşarak destek olabilirsiniz!
KAMBER DEĞİRMENCİ 1956 yılında Kayseri ilinin Sarız ilçesinde doğdu. !974 yılında öğretmen okulunu bitirip öğretmen oldu.12 eylülde yargılandı, görevine son verildi.1990’da tekrar öğretmenliğe dönebildi. Daha sonra ön lisans eğitimini tamamladı. 2015 yılında emekli oldu. Kitle örgütlerinde, sendikalarda çalıştı. Ülke gerçeklerini o da yaşadı. Şiir ve resim ilk gençlik tutkusu olarak amatörce sürdü. Resim de kişisel ve ortak ulusal ve uluslararası sergilerde yer aldı. İlk şiir kitabı “Ağıtlarla Yanar Çocuklar” Cinius Yayınlarından çıktı. Şiirde ikinci kitabı yine Cinius Yayınlarından “Hilesiz Hurdasız Çırılçıplak Gülüşler” adıyla Mart 2020 tarihinde basıldı. Aynı yayınevinden 2022 yılında “ Acılarımıza Basarak “şiir kitabı yayınlandı. Çeşitli dergilerde yazı, şiir ve resimleri yayınlandı. Dört yıldır Papirüs dergisinde düzenli olarak yazıyor. Resim serüveni de devam ediyor. KAMBER DEĞİRMENCİ Ha was born in Kayseri. He started teaching after he graduated from the Teacher’s Training College in 1974. Then he completed his associate degree program. He got his retirement in 2015. He worked in mass organizations and trade unions. He too went through the realities of the country. His first youth passion for poetry and painting has been kept alive on an amateurish level. He held solo and joint national as well as international exhibitions. His first poetry collection titled “Children Get Burnt Through Laments” was published by Cinius Publishing House. His second poetry book called “Artless and Bare-Naked Smiles” was printed in March 2020 by the same Publishing House. His painting journey continues.
Yazı oluşturuldu 3

Bir cevap yazın

Benzer yazılar

Aramak istediğinizi üstte yazmaya başlayın ve aramak için enter tuşuna basın. İptal için ESC tuşuna basın.

Üste dön