Çarşının en kuytu sokağında, ahşap kepenkleri zamana direnen o küçük dükkânın kapısındaki pirinç çan
her çaldığında, Muzaffer Usta gözlüklerinin üstünden gelen kişiye bakardı. O dükkânda zaman, dışarıdaki
gibi akmazdı. Duvarlara asılı yüzlerce kurmalı saatin tik-takları, mekânın kendi nabzını oluşturur; içeri
giren her insan, farkında olmadan adımını o ritme uydururdu. Muzaffer Usta için tamir edilen şey sadece
çarklar, zemberekler ya da akreple yelkovan değildi. O, insanların kırılan zamanlarını, yarım kalmış
anılarını tamir ederdi.
O gün, kasım ayının ilk haftasına yakışır şekilde hırçın bir yağmur vardı. Rüzgâr, sokağın sararmış çınar
yapraklarını dükkânın camına vurup duruyordu. Dükkânın kapısı hafifçe aralandı ve içeriye ısırıcı bir
soğukla birlikte sırtında deri bir çanta taşıyan genç bir kadın girdi. Üzerindeki trençkot ıslanmıştı;
saçlarından damlayan sular dükkânın gıcırdayan ahşap tabanına düşüyordu.
“Kolay gelsin Usta,” dedi genç kadın, sesinde hem kararsızlık hem de uzun bir yol yürümüş olmanın
getirdiği yorgunluk vardı.
Muzaffer Usta elindeki büyüteci gözünden çıkarmadan, tezgâhındaki minik vidalara odaklanmaya devam
etti. “Sağ ol kızım,” dedi pürüzsüz ama derinden gelen sesiyle. “Yağmur bastırdı iyice. Geç şöyle, sobaya
yakın otur.”
Genç kadın, dükkânın ortasında duran döküm sobanın yanındaki ahşap sandalyeye çekinerek oturdu.
Ellerini sobaya doğru uzatırken gözleri duvarlardaki saatlerde gezindi. Hepsi farklı zamanları
gösteriyordu ama garip bir şekilde hiçbiri yanlış görünmüyordu.
“Ben… Bir şey getirdim size,” dedi kadın. Sırtındaki çantayı kucağına alıp fermuarını açtı. İçinden kadife
kumaşa sarılmış, kare şeklinde ağır bir paket çıkardı. Kumaşı usulca açtığında ortaya pirinç işlemeli,
köstekli, oldukça eski bir masa saati çıktı. Camı çatlamıştı ve kurma kolu yerinden oynamış gibi
görünüyordu.
Muzaffer Usta, tezgâhındaki işi bırakıp gözlüğünü burnunun ucuna indirdi. Masanın üzerindeki saate
doğru uzandı. Nasır tutmuş, parmak uçları siyah makine yağıyla lekeli elleriyle saati kavradı. Saatin
gövdesine temas ettiği an, usta bir mimarın bir binanın statik hatasını anlaması gibi duraksadı.
“Bu bir Şcontent saati,” dedi Muzaffer Usta usulca. “1940’ların imalatı. Mekanizması Alman, kasası ise
yerli ustaların elinden çıkma. Çok az bulunur bunlardan. Ama daha önemlisi… Bu saat durmamış kızım,
bu saat zorla susturulmuş.”
Genç kadın şaşkınlıkla gözlerini açtı. “Nereden anladınız?”
“Zembereği kırılmamış,” dedi Usta, saati kulağına götürüp hafifçe sallayarak. “Biri kurma kolunu geriye
doğru zorlamış. Zamanı geriye sarmaya çalışmış birisi. Oysa saatler ileriye çalışır. Geriye zorlarsan,
çarkların dişlileri birbirini yer.”
Genç kadın gözlerini döküm sobanın üzerindeki güğümden yükselen buhara dikti. “Dedemin saatiydi bu,”
diye fısıldadı. “Geçen ay kaybettik onu. Vefat etmeden önce yatağının yanındaki komidinin üzerinde
dururdu. Son günlerinde bilinci gidip gelirken hep bu saate bakardı. Bir gün, annem odadayken saati alıp
hırsla kurma kolunu çevirdiğini görmüş. O günden beri tık etmedi.”
Muzaffer Usta derin bir nefes aldı. Saati tezgâhın üzerindeki kadife örtünün üzerine koydu. Ceketinin
cebinden çıkarıp gözlüğünü sildi, sonra tekrar gözüne taktı. Bir cımbız ve küçük bir tornavida alarak
saatin arka kapağını açtı. İçerideki çarklar, toz ve kurumuş yağ katmanları arasında birbirine kilitlenmişti.
“İnsanlar sanır ki saatler sadece vakti gösterir,” dedi Usta, cımbızla minik bir çarkı yerinden çıkarırken.
“Oysa saatler, o vakit içinde ne yaşadığını kaydeder. Deden bu saati geriye sarmaya çalışırken zamana
kızmıyordu kızım. Zamanın içinde kaçırdığı bir ana kızıyordu. Ne iş yapardı deden?”
“Öğretmendi,” dedi genç kadın. “Çok disiplinli, sert bir adamdı. Hayatı boyunca hiçbir yere geç kalmazdı.
Ama babamla… Babamla arası hiç iyi olmadı. Babam müzisyen olmak istediğinde dedem onu evden
kovmuş. Yıllarca konuşmadılar. Babam sekiz yıl önce bir kazada öldüğünde bile dedem cenazeye
gelmedi. Ama son günlerinde, sürekli babamın adını sayıkladı. ‘O treni kaçırmayacaktım’ deyip durdu.”
Dükkânın içindeki saatlerin tik-takları adeta bu hikâyeye bir fon müziği oluşturuyordu. Muzaffer Usta bir
süre hiç konuşmadı. Yılların tecrübesiyle, saat parçalarını gazlı bezle temizlemeye başladı. Her bir dişli
temizlendikçe parıldıyor, üzerindeki yılların kiri yok oluyordu.
“İşte,” dedi Usta. “İnsanın en büyük trajedisi nedir bilir misin? Gururun, zamandan daha dayanıklı
olduğunu sanmasıdır. Oysa zaman geçer, gurur ufalanır; geriye sadece ‘keşke’ler kalır. Deden treni
kaçırmamış kızım. Deden, o trenin kalkış saatini değiştirebileceğine inanmış.”
“Tamir edilebilir mi peki?” diye sordu genç kadın. Sesi titriyordu. “Yani… Saatin çalışması dedemi geri
getirmeyecek biliyorum ama sanki o saat çalışırsa, içimdeki o yarım kalmışlık hissi de geçecekmiş gibi
geliyor.”
Muzaffer Usta gülümsedi. Yüzündeki kırışıklıklar, dükkândaki ahşapların dokusunu andırıyordu. “Saat
tamir edilir kızım. Çark değiştirilir, zemberek yağlanır, cıvata sıkılır. Ama saati çalıştırmak kolay olan
kısımdır. Önemli olan, o saat yeniden atmaya başladığında senin o sesle barışıp barışamayacağındır.”
Usta, tezgâhın altındaki çekmeceden sarı pirinçten yapılmış yeni bir kurma çarkı çıkardı. Yıllardır
sakladığı yedek parçalar arasından tam da o modele uygun olanı bulmuştu. Büyük bir titizlikle,
parmaklarının ucundaki o hassas dokunuşla parçayı yerine yerleştirdi. Sonra küçük bir yağ damlalığı ile
mekanizmanın kalbine, denge çarkının üzerine tek bir damla özel ince yağ bıraktı.
Tornavidanın ucuyla denge çarkına hafifçe dokundu.
Çark önce tereddüt etti. Bir milisaniye duraksadı, sonra usulca dönmeye başladı.
Tik… Tak… Tik… Tak…
Sesi önce çok zayıftı, sanki uykusundan yeni uyanan bir ihtiyar gibi isteksizdi. Ama birkaç saniye içinde
ritim hızlandı, dükkândaki diğer onlarca saatin korosuna katıldı. Güçlü, net ve kararlı bir ses yayılmaya
başladı dükkâna.
Genç kadın oturduğu yerden kalktı. Tezgâha doğru yaklaştı. Saatin o canlı tik-tak sesini duyduğunda
gözlerinden bir damla yaş yanağına süzüldü. Eliyle saatin camına dokundu.
“Çalışıyor…” dedi fısıltıyla.
“Çalışır,” dedi Muzaffer Usta. “Zaman durmaz kızım. Deden durduramadı, sen de durduramazsın. Ama
zamanın akmasına izin verirsen, o ses sana acıyı değil, hatırlanması gereken güzel şeyleri fısıldar. Babanın
müziğini düşün mesela. Baban müzisyendi dedin ya… Müzik nedir biliyor musun? Zamanın içine
yerleştirilmiş ritimdir. Deden saatleri severdi, baban müziği. Aslında ikisi de aynı şeyin peşindeydi: İkisi
de zamanı anlamlandırmaya çalışıyordu.”
Genç kadın derin bir nefes aldı. Göğsündeki o günlerdir taşıdığı ağır taşın biraz hafiflediğini hissetti.
“Borcum ne kadar Usta?” diye sordu, çantasından cüzdanını çıkarmaya çalışarak.
Muzaffer Usta elini kaldırdı, “Dur bakalım,” dedi. “Ben bu saatten para almam.”
“Ama olur mu hiç öyle şey? Onca emek verdiniz, parça değiştirdiniz…”
“Bu saatin ücreti ödendi kızım,” dedi Usta gözlerinin içi gülerek. “Deden bu saati durdurarak bedelini
ödedi. Sen de buraya gelip o hikâyeyi anlatarak ödedin. Şimdi bu saati al, evinin en güzel yerine koy. Ve
her tık sesinde, zamana öfkelenmek yerine, sana verilen zamanı iyi yaşa. Babanın dinleyemediğin
müziklerini dinle, dedenin yürüyemediği yollarda yürü.”
Genç kadın saati kadife kumaşa dikkatle sarıp çantasına koydu. Muzaffer Usta’nın nasırlı elini iki eliyle
birden sıktı. “Teşekkür ederim,” dedi. “Sadece saat için değil…”
Kapıdaki pirinç çan bir kez daha çaldı. Genç kadın dışarı çıktığında yağmur dinmiş, bulutların arasından
ince bir güneş ışığı sokağa sızmaya başlamıştı. Muzaffer Usta arkasından baktı, sonra tezgâhına geri
döndü. Gözlüğünü taktı, yarım kalan diğer saatine uzandı. Dükkândaki yüzlerce saat, yaşamın bitmeyen
ritmini vurmaya devam ediyordu.
