Gamese sandığın kapağını kaldırdı. Naftalin kokusu, yıllardır uğranmayan bir kapının aralığından
sızar gibi odaya yayıldı. Katlanmış örtülerin, eski yazmaların ve kullanılmayan bayramlıkların
arasından pembe ipek geceliği çıkardı. Parmakları yaka danteline takıldı. Mahallede bir zamanlar
Gamese’nin çeyiz sandığı ve o gecelik ne çok konuşulmuştu.
“İpekmiş.” “Ne güzelmiş.” “Kızın bahtı açık olsun.” “Sandık cevizmiş.” “Çeyizi de pek güzelmiş.”
Sözler hep kumaşın, çeyizin, sandığın üzerinde dolaşmıştı. Kimse annesinin sattığı bileziği
konuşmamıştı. Kimse küçük kardeşinin bir kış daha okula gittiği su alan ayakkabılarını konuşmamıştı.
Kimse sofradan birer birer eksilen yiyecekleri konuşmamıştı. İnsanlar sonucu seviyordu. Bedeli değil.
Gamese bunu genç yaşta bildi. Sonra evlendi. Hasan kötü adam değildi. Bu cümleyi ömrü boyunca o
kadar çok tekrar etti ki sonunda cümlenin kendisinden şüphe etmeye başladı.
Hasan kötü adam değildi. Yıllar geçti. Bir kızları, bir oğulları oldu. Ev kuruldu, çocuklar büyüdü,
borçlar ödendi, bayramlar gelip geçti. Evdeki kurallar hiç konuşulmadan yerini buldu. Oğlan sofradan
kalkarken kızı sofrayı topladı. Kimse bunun kararını vermedi. Öğretmenler Emine’nin okumasını
istedi. Gamese’nin içi kıpırdadı. Sonra konu kapandı. Şimdi ona ayıracak para yoktu. Oğlanın ehliyet
kursu gündeme geldi. Para bulundu.
Aynı akşam bulaşıkları yıkarken kızının tezgâha biraz sert bıraktığı tabağın sesi içini yokladı. Kırk yıl
sonra, uzaklara giden oğlunun aksine, kendi yuvasını kursa da hep yanı başında kalan kızının alışveriş
poşetlerini mutfağa bırakışında, aynı sesi yeniden duydu. Oysa ses küçüktü. Ama Gamese’nin içinde
bunca yıl sonra yeniden yankılandı. Hayatı boyunca düzeni koruduğunu sandı. Kavgaları büyütmedi.
Yanlışları yumuşattı. İnsanları idare etti. Çatlakların üstünü örttü.
O zamanlar buna sabır diyorlardı.
Bazen terbiye.
Bazen aile.
Bazen fedakârlık.
Çöpü çoğu zaman o üretmemişti. Ama üstüne parfüm sıktığı olmuştu. Hem de en güzelinden.
Bayramlar geldi geçti. Akrabalar küstü, barıştı, yine küstü. Birbirleriyle konuşmayan insanlar aynı
sofrada tatlı tabakları uzattılar. Hatıra fotoğraflarında omuz omuza durdular. Misafirlikler bitince
sırtlarını yine birbirlerine döndüler. Bir miras paylaşımında amcalarından biri biraz fazla pay aldı.
Herkes fark etti. Kimse konuşmadı. Gamese de konuşmadı.
Çünkü bayrama iki hafta kalmıştı.
Çünkü yaşlı amca zaten hastaydı.
Çünkü gençliğinde aileye sahip çıkmıştı.
Çünkü “şimdi sırası değil”di.
Çünkü her mesele için mutlaka başka bir zaman bulunuyordu.
O akşam eve dönerken Hasan sordu: “İçine sindi mi?”
Gamese omuz silkti. “Bizim aile adaletlidir.”
“Öyle mi?”
“Sıra uygulamaya gelince sevgiyi tercih ediyorlar.”
Hasan güldü. Gamese de güldü. Sonra ikisi de konuyu kapattı.
Günün birinde Hasan gitti. Ölüm öyle büyük bir gürültüyle gelmemişti. Sadece evin içindeki bazı
sesleri beraberinde götürmüştü. Çay kaşığının bardağa vuruşu. Televizyon karşısındaki homurtuları.
Gece yatmadan önce sorulan sıradan soruları. İnsan bazen birinin yokluğunu, onun söylediklerinden
çok tekrarlarından tanıyordu.
Başsağlığına gelen komşu kadınlardan biri sordu: “Enişte nasıl adamdı?”
Gamese çayından bir yudum aldı. “Kötü adam değildi.”
Kadın başını salladı.
Gamese ekledi. “Kötü adam olsaydı neyle uğraştığımı daha kolay anlardım.”
Komşu güldü. Gamese de güldü.
Bazı hakikatler gülümsemelerin içinde daha rahat dolaşıyordu.
Kızı, eşinin yere göğe sığdıramadığı ailesiyle ilgili sorunları sayıp dökerken Gamese aniden gülmeye
başladı.
Kız şaşırdı. “Neye gülüyorsun anne?” diye sordu.
Gamese ellerini birbirine kenetledi. “Ailemiz o kadar birbirine bağlı ki…”
“Nasıl yani?”
“İşlerimizi bağlarımız yüzünden çözemiyoruz.”
İkisi de güldü. Konu kapandı.
Çünkü bazı şakalar, pisliğin üstüne dantel örten insanlar için gerekliydi.
Yaşlandıkça Gamese’nin dikkati insanların söylediklerinden çok sakladıklarına yöneldi. Bir cenazede
tabuta kapanıp ağlayan akrabasını izledi. Ölen kardeşini son yıllarda kaç kez ara(ma)dığını düşündü.
Ama ağlayışı öyle görkemliydi ki neredeyse kendisi bile inanıyordu.
Gamese içinden, vicdanını da bayramlık gibi çıkarıp çıkarıp giyiyor, diye geçirdi. Sonra bu
düşüncesinden utandı. Ardından utanmasına güldü.
Yaşlılık biraz da kendi içindeki dedikoducuya alışmaktı.
Geliniyle oğlunun kıyasıya kavga ettiği bir günü hatırladı. Kızcağızın haklı olduğunu torununun ona
bakışındaki karanlıkta gördü. O bakışı görmeden de biliyordu aslında. Ama oğlunun yüzü düşmesin
diye sessiz kalmıştı. Sessizlik bazen tarafsızlık gibi görünüyordu.
Değildi. Yıllar sonra bunu anlamıştı. İnsan konuşarak değil, susarak taraf oluyordu. Torunları büyüdü.
Ailece toplanılmış ender sofraların birinde en küçük torun aniden, “Sizin kuşak yüzünden böyle oldu
her şey!” deyiverdi.
Masaya sessizlik çöktü. Gençler haklıydı. Yaşlılar kırgındı. Herkes kavga bekliyordu. Gamese başını
tabağındaki yemekten kaldırmadan onu yanıtladı. “Duyan da bizi zaafları olan insanlar sanacak.”
Torun afalladı. “Ne?”
“Keşke gençliğimde sen olsaydın da benim yerime yaşasaydın.”
Masadakiler güldü. Konu dağıldı. Gamese de güldü.
Ama ilk kez kendi yaptığı şeyi gördü. Hayatı boyunca ne çok insanı susturmuştu. Hem de
bağırmadan.
Bir nükteyle.
Bir tebessümle.
Bir bardak çayla.
Bir “haklısın”la.
Yaz tatilini yanında geçiren, kendini Z kuşağı bilgesi sanan torunu elindeki telefondan saçma sapan
arkadaş hikâyeleri izliyor, bir yandan da izlediklerini babaannesine kahkahalarla anlatmaya
çalışıyordu.
Kafası şişmişti Gamese’nin. Tansiyonu fırlamıştı; kahvaltı sofrasında aç biilaç, torununun keyfi
bekliyordu. Hikâyeleri bitenlerin başkalarının hikâyelerine merak sardığını söylemeli mi, diye
düşündü.
Sonra gülümsedi.
“Bizim zamanımızda yanlışlar saklanırdı. Şimdiki çocuklar yanlışları paylaşmadan kahvaltı etmiyor.
İlerleme dedikleri bu galiba.”
Torunu güldü. Ama cevap vermedi. Gamese yaşlandıkça hayatındaki büyük yanlışların çoğunu kötü
olduğu için yapmadığını fark etti. Korkudan da değildi. Sevgiden yapmıştı. Tatsızlık çıkmasın diye.
Çocuklar küsmesin diye.
Bayram sofraları boş kalmasın diye.
Şimdi sırası değil diye.
Sonra dönüp baktığında gördü ki bazen iyi niyet de yanlışların hizmetkârı olabiliyordu. Gamese ne
eskiyi savunuyordu ne yeniyi. Sadece herkesin kaçtığı soruya bakıyordu: Bu önünde uzanan “mış
gibi” sıradağları, bu çöp yığınları buraya nasıl gelmişti? Sandığın başında otururken cevabın bir
kısmını biliyordu.
Biraz korkudan.
Biraz sevgiden.
Biraz hırstan.
Ama en çok da düzen bozulmasın diye; küçük huzurlar ışıldasın diye.
Pembe ipek geceliği yeniden eline aldı. Bir zamanlar onda mutluluk görmüştü. Sonra fedakârlık.
Şimdiyse gölge. Annesini. Kızını. Gelinini. Oğlunu. Torunlarını. Kocasını. Kendisini. Sustuklarını.
Susturduklarını. Ve en çok da hep başka bir zamana bıraktığı doğruları.
Geceliği dikkatle katladı. Sandığın içine yerleştirdi. Kapağı kapatmadan önce dantelin üzerine son bir
kez dokundu. Yüzünde ne pişmanlık vardı ne de huzur. Sadece hakikate yaklaşmış insanların
yorgunluğu.
“İpek de masum değil kızım,” dedi.
“Üstünde kozanın gölgesi var.”



