Günümüz ilişkilerine bakalım. Her şey o kadar sıradanlaştı ki artık neredeyse herkesin ilişkisi bir başkasınınkinin kopyası gibi. Örneğin hediyeler… Sosyal medyada biri bir hediyeyi popüler hâle getiriyor ve bir bakıyoruz ki aynı hediye bütün ilişkilerde karşımıza çıkıyor. Peki, bu kadar sıradanlaşmak başka şeyleri de etkilemiyor mu? Elbette etkiliyor.
Bir de günümüzün sosyal medya ilişki uzmanlarına değinmek istiyorum. Her gün karşımıza çıkan, birkaç dakikalık videolarla ilişkilerin nasıl yaşanması gerektiğini anlatan, sevginin ölçüsünü birkaç davranışa indirgeyen insanlardan bahsediyorum. İlişki dinamiklerini, iki insan arasındaki geçmişi, karakter farklılıklarını, yaşanmışlıkları ve duygusal bağları bilmeden herkes için aynı hükümleri verenlerden…
“Bir şey anlattığında gözünün içine bakmıyorsa seni sevmiyordur”, “Mesajına geç cevap veriyorsa seni düşünmüyordur”, “Seni gerçekten isteyen insan bahane üretmez”, “Bir insan seviyorsa her şeyi yapar” gibi cümleler artık neredeyse ilişki tavsiyelerinin temelini oluşturuyor. Peki, gerçekten öyle mi? Bir insanın sevgisini yalnızca göz temasıyla, mesajın kaç dakikada geldiğiyle ya da bir davranışın gerçekleşip gerçekleşmemesiyle ölçebilir miyiz?
İki insanın hikâyesini bilmeden, aralarındaki bağı tanımadan, yaşadıkları zorlukları ve birbirlerine karşı hissettiklerini anlamadan nasıl bu kadar kesin hükümler verebiliyoruz? Her insanın sevgiyi gösterme biçimi, iletişim kurma şekli ve duygularını ifade etme kapasitesi farklıdır. Kimi sevgisini kelimelerle anlatır, kimi davranışlarıyla gösterir, kimi de hayatın bütün karmaşası içinde sessizce yanında durur.
Asıl düşündürücü olan ise insanların bu söylemleri sorgulamadan dinlemesi ve zamanla kendi bilinçlerine yerleştirmesi. Bir süre sonra kişi, kendi ilişkisinde yaşadığı bir olayı değerlendirmek yerine sosyal medyada duyduğu kalıplarla düşünmeye başlıyor. Sevdiği insan bir gün dalgın olduğunda sevgisinden şüphe ediyor, mesajına geç cevap verdiğinde kendisini değersiz hissediyor, beklediği bir davranışı göremediğinde bütün ilişkiyi sorguluyor. Böylece iki insan arasında çözülebilecek meseleler, dışarıdan edinilmiş düşünceler yüzünden çok daha büyük sorunlara dönüşebiliyor.
Elbette ilgisizlik, saygısızlık, sevgisizlik ve değersizlik karşısında kimsenin susmasını savunmuyorum. Fakat her davranışı sevgisizliğe, her eksikliği değersizliğe, her anlaşmazlığı yanlış bir ilişkiye bağlamak da doğru değil. İnsan ilişkileri birkaç dakikalık videolara, ezberlenmiş cümlelere ve popüler tavsiyelere sığdırılamayacak kadar derindir.
Belki de en büyük sorun, artık kendi duygularımıza bile başkalarının tercümanlık yapmasını beklememizdir. Ne hissettiğimizi, neye üzülmemiz gerektiğini, kimi hayatımızda tutup kimi çıkarmamız gerektiğini bile başkalarından öğrenmeye çalışıyoruz. Oysa bir ilişkinin gerçek hikâyesini o ilişkinin içindeki iki insandan başka kim bilebilir?
Herkesin ilişkisine aynı ölçüyü uygulamak, farklı insanları aynı kalıba sokmaya çalışmaktan başka bir şey değildir. Sevginin bir kullanım kılavuzu yoktur. Her ilişkinin kendine ait bir dili, geçmişi ve dinamiği vardır. Başkalarının birkaç dakikalık tavsiyeleriyle yılların yaşanmışlığını silmek, insanın kendi hayatına yabancılaşması değil de nedir?
Artık sevda kavramının yavaş yavaş tükendiğini düşünüyorum. Herkes herkesten kolayca vazgeçebiliyor, ayrılığın ardından kendine bir başkasını bulmak için neredeyse hiç zaman tanımıyor. Bunun ne kadar insani olduğunu sorguluyorum. Neden duygularımızda robotlaşıyoruz? Neden artık her şey birbirine benziyor? Neden kimse kimse için gerçekten özel değil?
Belki de sorun, artık sevmeyi değil, sevilmenin getirdiği konforu arıyor olmamızdır. Birini tanımaya, anlamaya, kusurlarına rağmen yanında durmaya sabrımız kalmadı. Herkes kusursuz bir insan arıyor ama kimse kusurlarıyla bir başkasını sevmeye yanaşmıyor. En küçük anlaşmazlıkta vazgeçmek, en ufak zorlukta uzaklaşmak, bir ilişkinin yerine yenisini koymak artık oldukça sıradan. Oysa sevgi yalnızca güzel günlerde yan yana olmak değildir. Bazen susabilmek, bazen anlamaya çalışmak, bazen de kendi egonu bir kenara bırakıp karşındaki insanı dinleyebilmektir. Sevginin biraz da emek olduğunu unuttuk galiba.
Fark ettiniz mi, romantik filmler bile değişti. Eski filmlerde sevdalar insanı ölüme götürecek kadar derinken, iki taraf kavuşamasa bile birbirini kalbinin en özel yerinde saklardı. Şimdiki filmlerdeyse araya onlarca insan giriyor; başka sevdalar, başka ilişkiler yaşanıyor. Sonunda yeniden kavuşma gerçekleşirse gerçekleşiyor. Fakat kalbine başka bir insanı almış birinin, bir zamanlar sevdiğine nasıl geri dönebildiği benim için hâlâ bir muamma.
Eskiden mektuplar varmış. İnsanlar sevdiklerine içlerini edebî bir dille döker, kelimelerini özenle seçermiş. Karşısındaki de o mektubu büyük bir saygıyla okur, belki defalarca bağrına basarmış. Şimdiyse sosyal medya köleliğinin etkisiyle birine duyulan sevgi, yazılan birkaç cümle ve edilen birkaç iltifat bile dalga konusu olabiliyor.
Bütün bunlar için gerçekten bu kadar robotlaşmaya, daldan dala atlamaya, popüler kültürün kölesi olmaya gerek var mıydı? Herkesin herkese yazabildiği, herkesin birbirine kolayca ulaşabildiği bir devirde sevda kavramı ne kadar gerçekliğini koruyabiliyor? Artık insan sevdiğinden dolayı ne zaman hastalanıyor, ne zaman uykusuz kalıyor, ne zaman bir özlemin ağırlığını taşıyor?
Belki de asıl kaybettiğimiz şey, bir insana ulaşmanın değil, ona ulaşabilmenin değeridir. Eskiden bir haber beklemek vardı. Bir telefonun çalmasını, bir kapının açılmasını, bir mektubun gelmesini beklemek… Şimdi ise herkes herkesin cebinde. İstediğimiz an ulaşabiliyor, istediğimiz an konuşabiliyor, istediğimiz an hayatımızdan çıkarabiliyoruz. Ulaşılabilirliğin bu kadar kolaylaştığı bir dünyada özlemin de anlamını yitirmesi şaşırtıcı değil. Çünkü artık beklemeye tahammülümüz yok. Her şey hemen olsun, herkes hemen cevap versin, her duygu hemen karşılık bulsun istiyoruz. Oysa bazı şeylerin güzelliği biraz da beklemekte, zaman ayırmakta ve kıymetini anlamaktadır.
Günümüzün güzellik ve çekicilik anlayışına bakalım. Yakışıklıysa, parası varsa… Elbette bunlar da birer gösteriş unsuruna dönüşmüş durumda. Güzellik deseniz, tonlarca makyajın ardında aranan bir beğeni ve ardından mesaj kutusunda beliren onlarca bildirim… Peki, bunların ne kadarı gerçek? Ne kadarı samimi? Ne kadarı insanın özüne dokunuyor?
O güzel eski aşklar, uğruna şarkılar yazılan sevdalar, bir insanın adını duyduğunda kalbinin yerinden çıkacak gibi olduğu zamanlar nereye gitti? Sevda, kendisini neye bıraktı? Yerini yalnızca anlık arzulara, gösterişe ve bedensel çekime mi terk etti?
Bir başka mesele de insanların birbirine verdiği değer. Artık bir insanın hayatımızdaki yerini, çoğu zaman bize ne kazandırdığıyla ölçüyoruz. İşimize yarıyorsa yanımızda, beklentilerimizi karşılıyorsa hayatımızda, bize bir faydası dokunuyorsa değerli. Peki, karşılık beklemeden birini sevebilmek ne zaman bu kadar zorlaştı? Bir insanı yalnızca insan olduğu için önemsemek, başarısız olduğunda yanında durmak, hiçbir çıkarımız olmadığı hâlde hâlini hatırını sormak neden bu kadar nadir görülen davranışlara dönüştü? Vefa dediğimiz kavram, sözlüklerde unutulmuş bir kelimeden mi ibaret artık?
İnsanların birbirine karşı bu kadar tahammülsüz olduğu bir dönemde yaşıyoruz. Herkes konuşmak istiyor ama kimse dinlemek istemiyor. Herkes anlaşılmayı bekliyor ama kimse karşısındakini anlamaya çalışmıyor. Herkes saygı görmek istiyor ama aynı saygıyı göstermeyi unutuyor. Birbirimizin hayatına dokunmak yerine birbirimizin hayatından geçip gidiyoruz. Belki de bu yüzden kalabalıklar içinde bu kadar yalnızız.
Sosyal medyada herkes mutlu, herkes başarılı, herkes âşık, herkes hayatının en güzel dönemini yaşıyor gibi görünüyor. Fakat ekranlar kapandığında geriye ne kalıyor? Kaçımız gerçekten mutluyuz, kaçımız yalnızca mutlu görünmeye çalışıyoruz? İnsanlar artık hayatlarını yaşamaktan çok, yaşadıklarını başkalarına göstermeye çabalıyor. Bir yemeğin tadını çıkarmadan fotoğrafını çekiyor, bir manzaranın güzelliğini hissetmeden paylaşmaya hazırlanıyor, bir anın içinde bulunmak yerine o anın nasıl görüneceğini düşünüyor. Yaşamın kendisi ikinci plana düşerken görüntüsü başrole geçiyor. Oysa bazı güzellikler paylaşılmadığında da güzeldir. Hatta bazen yalnızca bizim bildiğimiz, bizim hissettiğimiz anlar çok daha kıymetlidir.
İnsani özelliklerimizi bu denli kaybetmek, insanın kendi isteğiyle uçurumdan aşağı atlamasına benziyor. Sevdanın yerini artık para aldı. Hatta görünüşün bile önüne geçti. Çünkü günümüzde paran varsa yakışıklı da olabiliyorsun, güzel de… Fakat ne yazık ki kalplerin değeri beş para etmiyor.
Bütün bunları düşünmek, böyle bir çağın içinde yaşamak insanın içini acıtıyor. Yalnızlığın bir elmas kadar değerli hâle geldiği bir nesilden bahsediyoruz. Güzel huylara, zarif davranışlara, inceliğe ve karaktere özenmek varken yalnızca anlık zevklerin peşinden koşmak; hayatı birkaç yüzeysel kritere sığdırmaya çalışmak… Bence çağımızın en büyük kanserlerinden biri tam olarak bu.
Belki de bu çağda insan kalabilmenin en zor tarafı, başkalarının kaybettiği değerleri kendi içinde yaşatabilmek. Herkes kolayca vazgeçerken birine değer vermekten vazgeçmemek, herkes çıkarını düşünürken vicdanını kaybetmemek, herkes duygularını saklarken hissetmekten utanmamak… Bunlar belki de artık eski zamanlardan kalma davranışlar gibi görülüyor. Fakat ben bunların eskidiğine değil, giderek daha kıymetli hâle geldiğine inanıyorum.
Çünkü insanı insan yapan şey, sahip oldukları değil, hissedebildikleridir. Birine değer verebilmek, bir sözü incelikle söyleyebilmek, birini gerçekten sevebilmek, özleyebilmek, gerektiğinde fedakârlık yapabilmek… Bunlar eskimiş alışkanlıklar değil, insan olmanın en kıymetli parçalarıdır.
Unutmayalım ki bir gün hepimiz yaşlanacağız. Bugün uğruna birbirimizi kırdığımız paralar, gösterişler, unvanlar ve geçici güzellikler birer anıdan ibaret kalacak. Geriye ise nasıl bir insan olduğumuz, kimin kalbine dokunduğumuz, kime iyi geldiğimiz ve kimlerin hayatında güzel bir iz bıraktığımız kalacak. Belki de insanın gerçek zenginliği tam olarak budur.
Duygularınızı kaybetmeyin. Birine değer vermekten, sevmekten, özlemekten, incelik göstermekten ve iyi bir insan olmaktan vazgeçmeyin. Dünya zaten yeterince soğuk. Bir de biz birbirimizin içindeki sıcaklığı söndürmeyelim.
Çünkü bu çağda belki de sahip çıkmamız gereken en değerli şey, hâlâ insan kalabilmektir.
Kalın sağlıcakla.
